---
title: Czy wnukom należy się zachowek po dziadkach – przykłady
description: Czy wnukom należy się zachowek po dziadkach? Sprawdź, co zmienia śmierć rodzica, jak obliczyć tę kwotę i kiedy minie termin wystąpienia z roszczeniem.
---

# Czy wnukom należy się zachowek po dziadkach – przykłady

**Szczegóły**
: Autor: [Sebastian - Biznesator](https://biznesator.pl/biznesator)
: Kategoria: [Finanse osobiste](https://biznesator.pl/finanse/finanse-osobiste)

![Czy wnukom należy się zachowek po dziadkach](https://biznesator.pl/images/ludzie/2025/wnuk-i-dziadek.jpg)

## Prawa wnuków do majątku pozostawionego przez babcię lub dziadka



 



Wnukom może należeć się zachowek po dziadkach, ale samo pokrewieństwo nie wystarcza. Najczęściej własne prawo do zachowku mają wtedy, gdy ich rodzic, będący dzieckiem spadkodawcy, zmarł jeszcze przed babcią lub dziadkiem. Inaczej ocenia się sytuację, w której rodzic żyje i został tylko pominięty w testamencie, a inaczej jego skuteczne wydziedziczenie. Te różnice wpływają na to, kto może zażądać pieniędzy... Zobaczmy je na rodzinnych przykładach.


 

 



**Zachowek dla wnuków – najważniejsze zasady**



- Wnuk może mieć własne prawo do zachowku, gdy jego rodzic zmarł przed dziadkiem lub babcią.
- Samo pominięcie żyjącego rodzica w testamencie nie daje wnukowi dodatkowego zachowku.
- Skuteczne wydziedziczenie rodzica może otworzyć wnukowi prawo do zachowku.
- Zachowek wynosi zwykle 1/2 wartości udziału ustawowego, a dla małoletniego lub trwale niezdolnego do pracy – 2/3.
- Termin przedawnienia wynosi zasadniczo pięć lat, ale jego początek zależy od podstawy roszczenia.
- Wcześniejsze darowizny mogą wpływać na podstawę obliczenia zachowku oraz kwotę pozostałą do zapłaty.



 



## Kiedy wnukom należy się zachowek po dziadkach?



**Wnuk ma co do zasady prawo do zachowku, jeśli dziedziczyłby po dziadku lub babci z ustawy i nie otrzymał należnej mu wartości.** W pierwszej kolejności dziedziczą dzieci zmarłego oraz jego małżonek. Wnuki nie uczestniczą automatycznie w tym podziale obok swoich rodziców. Zasady te wynikają z art. 931 oraz art. 991 Kodeksu cywilnego.



Załóżmy, że babcia miała córkę Annę, a Anna ma dorosłego syna. Babcia zapisała cały spadek sąsiadce. Jeśli Anna żyła w dniu śmierci babci i zachowała uprawnienia, to jej może przysługiwać zachowek. Syn Anny nie otrzymuje dodatkowego roszczenia tylko dlatego, że również został pominięty. Nawet bardzo bliska więź z babcią nie zmienia kolejności ustawowej.



A jeśli babcia skutecznie wydziedziczyła Annę? Wtedy sytuacja jej syna jest inna... Art. 1011 k.c. pozwala zstępnym wydziedziczonego dziecka żądać zachowku, choć ich rodzic przeżył spadkodawcę. **Pominięcie w testamencie nie jest tym samym co wydziedziczenie.** Wydziedziczenie wymaga ustawowej przyczyny, która powinna wynikać z testamentu. Nie wystarcza samo przekazanie całego majątku komuś innemu.



Prawo wnuka może wynikać też z uznania rodzica za niegodnego dziedziczenia. Odmiennie działa notarialna umowa o zrzeczeniu się dziedziczenia zawarta przez rodzica z przyszłym spadkodawcą. Co do zasady obejmuje również dzieci zrzekającego się, chyba że umówiono się inaczej. Treść takiej umowy trzeba więc przeczytać przed oceną praw wnuka.



Nie należy też traktować odrzucenia spadku jako prostego sposobu przekazania zachowku dziecku. Gdy rodzic został pominięty w testamencie, jego oświadczenie o odrzuceniu spadku z ustawy nie tworzy samo przez się prawa wnuka. Taką sytuację rozstrzygała uchwała Sądu Najwyższego III CZP 23/19. Innej oceny wymaga skuteczne odrzucenie spadku przy dziedziczeniu ustawowym.



Sam zachowek oznacza ochronę określonej wartości majątkowej. Roszczenie dotyczy zapłaty pieniędzy, co wyjaśnia również materiał informacyjny o spadkach. Wnuk nie staje się przez to automatycznie współwłaścicielem mieszkania. Jeżeli otrzymał już należną wartość w spadku albo w darowiźnie, dodatkowa zapłata nie przysługuje. Przy częściowym zaspokojeniu może żądać uzupełnienia brakującej kwoty.



Zachowek bywa należny również bez testamentu, gdy dziadek rozdał wcześniej majątek w darowiznach. Pusty rachunek po jego śmierci nie przesądza o braku roszczenia. Nie każda darowizna podlega jednak doliczeniu. Reguła dziesięciu lat nie usuwa automatycznie wszystkich starszych darowizn z obliczeń, zwłaszcza gdy obdarowany jest spadkobiercą albo uprawnionym do zachowku.



Zapłaty żąda się w pierwszej kolejności od spadkobiercy. Gdy uzyskanie jej od niego jest niemożliwe, ustawa przewiduje odpowiedzialność kolejnych osób, m.in. obdarowanych, przy spełnieniu dodatkowych warunków. Samo otrzymanie mieszkania od dziadka nie oznacza jeszcze obowiązku zapłaty każdej kwoty wskazanej przez wnuka.



 



## Ile czasu ma wnuk na wystąpienie o zachowek?



**Zasadniczy termin przedawnienia wynosi pięć lat, ale nie zawsze liczy się go od śmierci dziadka.** Przy roszczeniu do spadkobiercy testamentowego art. 1007 § 1 wskazuje ogłoszenie testamentu. To formalna czynność sądu albo notariusza, a nie dzień, w którym rodzina prywatnie przeczytała dokument.



Roszczenie wobec osoby zobowiązanej z powodu otrzymanej darowizny przedawnia się po pięciu latach od otwarcia spadku, czyli śmierci spadkodawcy. Gdy nie ma testamentu, do roszczenia o zachowek stosuje się analogicznie tę zasadę. Potwierdza to wyrok Sądu Najwyższego V CSK 283/10. Starszy wyrok dotyczył ówczesnego terminu trzyletniego; obecnie ustawa przewiduje pięć lat.



Przy ustalaniu końca terminu uwzględnia się również art. 118: co do zasady przypada on na ostatni dzień roku kalendarzowego. Przykładowo, gdy testament ogłoszono 10 marca 2026 r., termin zwykle upłynie 31 grudnia 2031 r., jeśli jego bieg nie ulegnie zmianie. Trzeba jednak sprawdzić podstawę roszczenia oraz zdarzenia mogące wpłynąć na przedawnienie.



Nie warto czekać do ostatniej chwili... **Samo wysłanie wezwania do zapłaty nie przerywa biegu przedawnienia.** Taki skutek może wywołać prawidłowe wniesienie pozwu. Nie należy również zakładać, że małoletni wnuk zawsze ma czas do ukończenia 18 lat. Szczególne przepisy mogą chronić dziecko, ale nie tworzą takiej ogólnej zasady dla każdego zachowku.



![zachowek po dziadkach](https://biznesator.pl/images/ludzie/2025/spadek-po-dziadkach.jpg)



 



## Zachowek dla wnuków, gdy rodzic zmarł przed dziadkiem



Jeżeli dziecko spadkodawcy nie dożyło jego śmierci, przypadający mu udział ustawowy dzielą między siebie jego dzieci, zgodnie z zasadą określoną w ustawie. Podział następuje w równych częściach. **Wnuki dzielą udział swojego rodzica, a nie cały spadek na równi ze wszystkimi dziećmi dziadka.** Dopiero od tak ustalonego udziału oblicza się zachowek.



Przykład: dziadek był wdowcem i miał córkę oraz syna. Syn zmarł wcześniej, pozostawiając dwoje dzieci. Przy dziedziczeniu ustawowym córce przypadłaby połowa spadku. Drugą połowę podzieliłyby wnuki, otrzymując po jednej czwartej. Jeśli dziadek w testamencie powołał do całego spadku córkę, każde wnuczę może mieć wobec niej własne roszczenie o zachowek.



Inaczej będzie, gdy rodzic zmarł dopiero po dziadku... Wnuk nie uzyskuje przez to wstecznie własnego prawa do zachowku według poprzedniego przykładu. Może natomiast odziedziczyć roszczenie przysługujące rodzicowi. Art. 1002 uzależnia to od przynależności spadkobiercy do grona osób uprawnionych do zachowku po pierwszym spadkodawcy. Znaczenie ma więc kolejność zgonów, a nie tylko to, kto żyje obecnie.



 



## Jak obliczyć zachowek po babci lub dziadku? Przykład z kwotami



Zachowek wynosi zwykle **połowę wartości udziału ustawowego**. Dla uprawnionego małoletniego albo trwale niezdolnego do pracy jest to **dwie trzecie wartości tego udziału**. Wiek wnuka ocenia się na dzień śmierci spadkodawcy. Późniejsze osiągnięcie pełnoletności nie obniża tej proporcji. Potwierdza to również orzecznictwo dotyczące małoletnich wnuków.



Wróćmy do wdowca z poprzedniej sekcji. Przyjmijmy, że podstawa obliczenia zachowku wynosi 600 000 zł. Obejmuje cały jego majątek po uwzględnieniu długów; nie ma darowizn wymagających doliczenia. Każdemu z dwojga wnuków przypadałby udział ustawowy równy 1/4. Żadne nie otrzymało wcześniej świadczeń zaliczanych na zachowek.



Dorosły wnuk, który nie jest trwale niezdolny do pracy, może zatem żądać: **600 000 zł x 1/4 x 1/2 = 75 000 zł**. Jeżeli drugie wnuczę było małoletnie w dniu śmierci dziadka, jego zachowek wyniesie: **600 000 zł x 1/4 x 2/3 = 100 000 zł**. Różnica wynika z ustawowej proporcji, mimo jednakowych udziałów przy dziedziczeniu.



**A gdyby dziadek pozostawił również żonę?** Przy tej samej podstawie i tym samym układzie potomków żonie oraz córce przypadłoby po 1/3 spadku. Dwoje wnuków podzieliłoby pozostałą 1/3, czyli każde miałoby udział 1/6. Zachowek dorosłego wnuka wyniósłby wtedy 50 000 zł. Nie można więc przenosić wyniku z jednej rodziny do drugiej bez sprawdzenia udziałów.



Sama wartość domu może jeszcze zmylić... Jeśli dom był wspólną własnością dziadków, do spadku po jednym z nich zwykle wlicza się tylko jego udział. Do podstawy mogą natomiast zostać doliczone określone darowizny. Darowiznę otrzymaną przez wnuka zalicza się na jego zachowek. Przy dalszym zstępnym uwzględnia się także darowiznę otrzymaną przez jego rodzica, zgodnie z art. 996.



Przykładowo, przy zachowku wynoszącym 75 000 zł zaliczana darowizna o wartości 30 000 zł pozostawi do uzupełnienia 45 000 zł. Podane rachunki są uproszczone, żeby pokazać mechanizm. W rzeczywistej sprawie trzeba jeszcze ustalić prawidłową podstawę i wartość świadczeń już otrzymanych przez uprawnionego.



 



## Najpierw ustal prawo, potem licz pieniądze



Przed obliczaniem kwoty sprawdź, czy wnuk miałby własny udział ustawowy i czy otrzymał już wartość pokrywającą zachowek. Testament przekazujący wszystko innej osobie nie rozstrzyga samodzielnie o prawach wnuka. Duże znaczenie może mieć wcześniejsza darowizna, nawet jeśli po śmierci dziadka niewiele zostało. Równie uważnie ustal początek przedawnienia... W rodzinie z kilkorgiem wnuków prawa każdego ocenia się osobno, a roszczenia po babci i dziadku wymagają odrębnych obliczeń dla każdego z nich.



![zachowek dla wnuków](https://biznesator.pl/images/pieniadze/25/pieniadze.jpg)



 



## Zachowek po dziadkach – pytania i odpowiedzi



**Czy wnukowi należy się zachowek po babci, jeśli jego mama żyje?**
Samo pominięcie mamy w testamencie nie daje wnukowi własnego prawa do zachowku. Inaczej może być m.in. przy jej skutecznym wydziedziczeniu.



**Czy wnuk ma prawo do zachowku, gdy rodzic zmarł przed dziadkiem?**
Jeśli rodzic zmarł przed dziadkiem, wnuk może mieć własne prawo do zachowku po dziadku. Nie jest to wtedy odziedziczone roszczenie rodzica.



**Ile wynosi zachowek dla pełnoletniego wnuka?**
Zwykle wynosi połowę wartości udziału, który przypadałby wnukowi z ustawy; dla trwale niezdolnego do pracy jest to dwie trzecie.



**Czy małoletni wnuk otrzymuje wyższy zachowek?**
Tak, uprawnionemu małoletniemu wnukowi przysługują dwie trzecie wartości jego udziału ustawowego. Znaczenie ma małoletniość w dniu śmierci spadkodawcy.



**Czy wnuk może żądać zachowku, jeśli dziadek nie zostawił testamentu?**
Tak, jeśli spełnia warunki uprawnienia, a należnej wartości nie otrzymał np. wskutek wcześniejszych darowizn dziadka.



**Od kiedy liczy się pięć lat na zachowek po dziadkach?**
Przy roszczeniu do spadkobiercy testamentowego zasadniczo od ogłoszenia testamentu, a wobec obdarowanego – od śmierci spadkodawcy. Koniec terminu zwykle przypada na koniec roku.



**Czy wezwanie do zapłaty zachowku przerywa przedawnienie?**
Nie, samo wysłanie wezwania do zapłaty zachowku nie przerywa biegu przedawnienia.



 



**Źródła:**



- Kodeks cywilny – przepisy dotyczące dziedziczenia i zachowku, [https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu19640160093](https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu19640160093)
- Sąd Najwyższy – uchwała z 23 października 2019 r., III CZP 23/19, https://www.sn.pl/pl/sprawy/zagadnienia-prawne/iii-czp-23-19
- Sąd Najwyższy – wyrok z 10 marca 2011 r., V CSK 283/10, dotyczący początku przedawnienia przy dziedziczeniu ustawowym, https://www.sn.pl/sites/orzecznictwo/orzeczenia2/v%20csk%20283-10-1.pdf
- Powiat Siedlecki – materiał informacyjny „Spadki”, https://samorzad.gov.pl/web/powiat-siedlecki/spadki



 



**Zobacz również inne artykuły o rodzinnych finansach i pieniądzach:**



- [Czy wnukom należy się spadek po dziadkach?](https://biznesator.pl/finanse/finanse-osobiste/czy-wnukom-nalezy-sie-spadek-po-dziadkach)
- [Ubezpieczenie na dożycie - co to jest i czy się opłaca?](https://biznesator.pl/finanse/finanse-osobiste/ubezpieczenie-na-dozycie-co-to-jest-i-czy-sie-oplaca)
- [Czy nieodebrany zwrot podatku przepada?](https://biznesator.pl/finanse/finanse-osobiste/czy-nieodebrany-zwrot-podatku-przepada)
- [Dostępne środki a saldo czyli co to jest saldo konta?](https://biznesator.pl/finanse/finanse-osobiste/dostepne-srodki-a-saldo-czyli-co-to-jest-saldo-konta)
- [Jaka aplikacja do budżetu domowego?](https://biznesator.pl/finanse/finanse-osobiste/jaka-aplikacja-do-budzetu-domowego)



 

: Utworzono: 30 październik 2026